Sprawozdanie z wyjazdu szkoleniowego na teren RDLP Radom
Data: 11.09.2023 r. (poniedziałek)
Miejsce: Nadleśnictwo Pińczów
Charakterystyka poszczególnych etapów szkolenia:
- Prezentacja multimedialna Nadleśnictwa Pińczów – pow. Nadleśnictwa 9733 ha/zasięg adm. 126 100 ha. Duże rozproszenie kompleksów leśnych na 9 leśnictwach. Nadleśnictwo położone w dolinie rzeki Nidy. Elementami charakterystycznymi są:
- Jedna z największych osobliwości przyrodniczych regionu – rezerwat florystyczny „Grabowiec”, jedyny kompleks leśny w naszym kraju występujący na podłożu zbudowanym ze zwietrzelin skał gipsowych.
- Liczne jary i wąwozy.
- Murawy kserotermiczne.
- Liczna populacja obuwika i jelonka rogacza.
- 5 rezerwatów przyrody.
- 65% Nadleśnictwa to siedliska LWYŻśw.
- Bogactwo gatunków w drzewostanach – blisko 60% Nadleśnictwa to lasy trzy- i czterogatunkowe.
- Dominują sosna 43% i dąb 28% udziału – ponad 4 tys. ha to grądy Tilio-Carpinetum.
- Etat cięć – 57 000 m3/rok.
- Program restytucji cisa – w latach 2006-2014 założono 180 ha upraw cisowych / w 2016 roku – 3 uprawy podokapowe pow. 0,67 ha.
- Na terenie Nadleśnictwa występuje trufla.
- Omówienie pozyskania i sprzedaży surowca dębowego i modrzewiowego – problemy z reklamacjami / odbiorcy krajowi 5 umów + odbiorcy lokalni 80 umów na ok. 40 000 m3 + sprzedaż detaliczna ca. 12 000 m3. Rozproszenie kompleksów stanowi istotne utrudnienie w pracach pozyskaniowych + urozmaicona konfiguracja terenu (jary, wąwozy, nachylone stoki) + ograniczenia czasowe z uwagi na różne formy ochrony przyrody.
Aspekty poruszone w terenie:
- Zagospodarowanie terenów po cięciach sanitarnych związanych z gradobiciem (72ha uszkodzeń, 20 ha rębni sanitarnych, 4800 m3 pozyskano ogółem po gradzie) i gradacją kornika drukarza.
Kluczowe szkodniki owadzie to: chrabąszcz majowy i kasztanowiec, kornik ostrozębny (2018, 2019, 2020 rok – pozyskano kolejno 376 m3, 722 m3, 136 m3), kornik drukarz (2019, 2020 rok – pozyskano kolejno 796 m3, 101 m3), szeliniak sosnowiec, smolik znaczony.
- Przebudowa drzewostanów sosnowych na mieszane bukowo – dębowe i dębowe,
- Uzyskiwanie dodatkowych źródeł przychodów związanych z dzierżawą gruntów rolnych – problemy z tym związane,
- Czynna ochrona przyrody:
- Obszary Natura 2000 – ochronie podlegają obuwik pospolity i murawy kserotermiczne / ochrona czynna obejmuje usuwanie nalotów, koszenia z usuwaniem biomasy.
- Wizyta – murawa kserotermiczna pod sosną „Polana Polichno” (zdjęcie poniżej).
- Wizyta – Polana storczykowa z obuwikiem „Wroni dół”.
- Wizyta na świetlistej dąbrowie – tu wypas owiec rasy Czarnogłówka w celu ograniczenia zarastania w latach 2016-2018.
- W celu ochrony populacji jelonka rogacza Nadleśnictwo usuwa gęste podszyty, rozluźnia zwarcie drzewostanów i pozostawia pnie do dyspersji owadów.
W wyniku podejmowanych działań obserwuje się powrót licznych storczyków w rezerwatach, liczniejsze występowanie roślin charakterystycznych dla łąk kserotermicznych, utrzymanie stanowisk wisienki stepowej.
Pokazano zdjęcia poszczególnych powierzchni przed i po zabiegach ochronnych.
- Gospodarka szkółkarska na przykładzie szkółki leśnej w Nadleśnictwie Pińczów:
- Pow. produkcyjna – 698arów / w tym 6 arów warunków kontrolowanych.
- Średnioroczne zapotrzebowanie na sadzonki: Dbs 400tys / Dbb 5tys. / Sosna 390tys / buk 281 tys. / + inne
- Główne choroby grzybowe to : zgorzele siewek, mączniak db, osutka sosny, szara pleśń Md.
12.09.2023 r. (wtorek) – program w Świętokrzyskim Parku Narodowym
W drugim dniu szkolenia uczestnicy spotkali się z pracownikami Świętokrzyskiego Parku Narodowego celem realizacji programu dnia. Pracownicy ŚPN przybliżyli specyfikę ochrony ścisłej na terenie Parku Narodowego. W ŚPN znajduje się 5 obszarów ochrony ścisłej. Jako pierwszy punkt programu odwiedziliśmy O.O. ścisłej „Święty Krzyż”. Wchodząc na Święty Krzyż (595 m n.p.m.) szlakiem czerwonym obserwowaliśmy naturalne lasy jodłowe i jodłowo-bukowe o zachowanej złożonej strukturze, podlegające naturalnym procesom przyrodniczym. Wśród młodego pokolenia drzew rosną tzw. potężne „jodły mamucie” oraz buki o wymiarach drzew pomnikowych. Jest to miejsce bytowania wielu rzadkich gatunków roślin, zwierząt i grzybów. O różnych ciekawostkach, znajdujących się tu gatunkach czy historii ŚPN informowały nas tablice edukacyjne.
lasy jodłowe i jodłowo-bukowe
Po zdobyciu szczytu udaliśmy się do Bazyliki na Świętym Krzyżu oraz do sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Świątynia w stylu późnobarokowym została zbudowana w latach 1781 – 1789 wg projektu Józefa Karsznickiego w miejscu dwóch wcześniejszych kościołów. W 1914 roku wieżę zniszczono przez Austriaków, a następnie zrekonstruowano w 2014 roku z piaskowca. Wnętrze kościoła ma charakter klasyczny, miejscami zdobiony obrazami autorstwa Franciszka Smuglewicza. Do bazyliki przylega Kaplica Oleśnickich zwana Kaplicą Relikwii Krzyża Świętego powstała w latach 1614 – 1620 z funduszy Mikołaja Oleśnickiego. Od roku 1723 znajdują się w niej relikwie Krzyża Świętego. Zwiedzanie zespołu klasztornego zakończyliśmy na krypcie grobowej Jeremiego Wiśniowieckiego.
Zespół klasztorny na Świętym Krzyżu Wnętrze kościoła w stylu klasycznym
Chcąc pokazać uczestnikom stosowne formy edukacji ekologicznej, pracownicy ŚPN zaprowadzili nas na galerię widokową na gołoborzu. Gołoborze znajdujące się pod szczytem Łysej Góry jest jednym z największych tego typu obszarów w Europie Środkowej. Jest ono zaliczane do najważniejszych atrakcji Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Teren jest udostępniony do zwiedzania dla turystów dzięki metalowym schodom oraz tarasowi, które kanalizują ruch, a także zabezpieczają gołoborze przez ingerencją ze strony człowieka. W miejscach zasadnych umieszczono tablice edukacyjne objaśniające proces powstawania gołoborza, sukcesję naturalną jak również przedstawiające panoramę rozpościerającą się z tarasu widokowym.
Gołoborze pod Łysą Górą
Uczestnicy szkolenia na tarasie widokowym pod Łysą Górą
Zejście do Nowej Słupi szlakiem niebieskim przewodnicy wykorzystali na przedstawienie form zagospodarowania turystycznego, które mają za zadanie pogodzić ochronę przyrody i turystykę. Nie ulega wątpliwości, że parki narodowe są bardzo atrakcyjne turystycznie. W związku z tym stoją przed wieloma wyzwaniami stawianymi przez ciekawskich podróżników. Wychodząc naprzeciw ludziom, a tym samym nie szkodząc przyrodzie pracownicy ŚPN stosują kierowanie potokami ruchu turystycznego, czyli m.in. czytelne oznakowanie szlaków turystycznych, stosowanie środków utrudniających zbaczanie ze szlaków np. drewniane żerdzie oraz informowanie i apelowanie do poczucia odpowiedzialności. Wbrew pozorom ta ostatnia forma działania nie jest bezcelowa. Tablice informacyjne, ulotki, foldery, mapy z trasami, a także działalność centrum informacyjnego mogą dostarczać zwiedzającym informacje o wysiłkach pracowników parku, zyskiwać akceptację dla ich pracy i zachęcać do współpracy w dziedzinie ochrony przyrody.
Po dotarciu do Nowej Słupi uczestnicy przejechali autokarem do hotelu „Świętokrzyski Dwór Wólka Milanowska” na obiad. Następnie po posiłku przemieściliśmy się pod obszar ochrony ścisłej „Chełmowa Góra”.
O.O. Chełmowa Góra to niewielkie wyspowe wzniesienie (351m n.p.m.) Jednym z pierwszych, który zwrócił uwagę na konieczność ochrony tego terenu był rosyjski uczony N. A. Troickij. W latach 1911 – 1913 przeprowadzając badania przyrodnicze na Chełmowej Górze, nazwał ją żywym muzeum botanicznym i domagał się wyłączenia tego obiektu
z działalności gospodarczej. W 1913 r. prof. W. Szafer w swej pracy „Przyczynek do znajomości modrzewi euroazjatyckich ze szczególnym uwzględnieniem modrzewia w Polsce” opisał cechy modrzewia z Chełmowej Góry jako odrębny gatunek, nadając mu nazwę modrzew polski Larix polonica Rac.. Niestety ze względu na intensywny rozwój dolnego piętra drzewostanu złożonego z buka, jawora, dębu, jodły, odnowienie naturalne światłożądnego modrzewia staje się niemożliwe. Nie wytrzymując coraz większego zacieniania tworzonego przez młode pokolenie innych gatunków, modrzew przestał się odnawiać. Chcąc utrzymać ten cenny gatunek ŚPN prowadzi jego sztuczne odnowienie.
Po podziękowaniu i pożegnaniu się z pracownikami Świętokrzyskiego Parku Narodowego uczestnicy udali się autokarem do hotelu „La Cucina Italiana” na kolację.
13 września 2023 r. (środa)
Nadleśnictwo Ostrowiec Świętokrzyski.
- Prezentacja multimedialna nadleśnictwa.
Nadleśnictwo Ostrowiec Świętokrzyski jest jedną z 23 jednostek organizacyjnych RDLP
w Radomiu, zarządza ono gruntami na pow. 17,4 tyś. ha położonych w 741 kompleksach,
4 powiatach i 13 gminach. Powierzchnia zasięgu terytorialnego wynosi 1228 km kwadratowych, lesistość wynosi 23,34 %. Nadleśnictwo składa się z 2 obrębów, 16 leśnictw
i gospodarstwa szkółkarskiego, przeciętna powierzchnia leśnictwa wynosi 1088 ha.
Stopień trudności dla nadleśnictwa wg IBL na 2014 r. określono na 5,40 pkt co daje nadleśnictwu 21 miejsce. Wykonano
Ponad 13 tys ha zajmują w nadleśnictwie lasy ochronne, 262 ha rezerwaty i ok 3 900 ha lasy gospodarcze. Głównym gatunkiem lasotwórczym Nadleśnictwa jest sosna (Pinus sylvestris), stanowi ona 82,96%. Głównymi gatunkami lasotwórczymi drzewostanów liściastych są dęby – 8,76 %, brzoza – 2,54%, buk – 1,96 ha.
Siedliskami dominującymi są siedliska lasu mieszanego świeżego – 48,19%, boru mieszanego – 23,10%, lasu świeżego – 14,71%, lasu wyżynnego świeżego – 4,39%, boru świeżego – 4,05% i 3,81% lasu mieszanego wyżynnego świeżego (pozostałe typy siedliskowe lasu stanowią od 0,01 % do 0,48 % powierzchni.
Przeciętna zasobność drzewostanów wynosi 276m³/ha (265 m³/ha w RDLP), średni wiek drzewostanów – 72 lata (66 lat w RDLP).
Etat miąższościowy użytków głównych wynosi 1 256 977 m³ grubizny netto, etat cięć
w użytkowaniu rębnym – 855 492 m³, etat cięć w użytkowaniu przedrębnym – 401 485 m³.
Ochrona lasu
Drzewostany nadleśnictwa narażone są na negatywne działanie czynników biotycznych
i abiotycznych. Od wieli dziesięcioleci dużym zagrożeniem dla lasów jest chrabąszcz majowy. Populacje chrabąszczy ogranicza się stosując wielkopowierzchniowe zabiegi agrolotnicze
i oprysk naziemny. Wykonanie zabiegu co 4 lata w znacznym stopniu redukuje populacje chrabąszcza majowego, co wpływa na mniejsze szkody powodowane przez pędraki
w uprawach leśnych.
Bardzo poważnym zagrożeniem dla drzewostanów sosnowych był i jest kornik ostrozębny,
z jego gradacją nadleśnictwo mierzy się od 2017 r. w związku z jego występowaniem pozyskano: w 2017 r. – 1240, 92 m³, 2018 r. – 13,9 m³, 2019 r. – 10,3 m³, 2020 r. – 3,5 m³, 2021 r. – 2,3 m³, 2022 r. – 395 m³, razem – 31,7 m ³.
Łowiectwo
W 2020 r. w związku z nakazem wojewody świętokrzyskiego wykonano budowę ogrodzenia ograniczającego/zatrzymującego migrację zwierząt z terenów leśnych, wraz
z niezbędnymi bramkami. Ogrodzenie ma za zadanie ograniczenie przemieszczania się zwierzyny w związku z rozprzestrzenianiem się ASF. Długość grodzenia wynosi ok 10 tyś mb.
Ochrona przyrody
Bogate siedliska i zróżnicowana rzeźba terenu sprzyjają różnorodności biologicznej
i występowaniu licznych form ochrony przyrody. W nadleśnictwie znajduje się 6 rezerwatów przyrody, 5 obszarów Natura 2000, Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej, 14 pomników przyrody i użytek ekologiczny w Leśnictwie Czyżów.
Rezerwaty: Zielonka o pow. 21 ha, Lisiny Bodzechowskie – 36,62 ha, Krzemionki Opatowskie – 151,41 ha , Ulów – 22,55 ha i Skały w Krynkach – 25,46 ha.
Najcenniejszym i najbardziej znanym jest rezerwat „Krzemionki Opatowskie”. Rezerwat utworzono w 1995 r. dla ochrony pradziejowych pól górniczych na których wydobywano krzemień dolnoastracki oraz flory pola górniczego. Rezerwat znajduje się na terenie obrębu Ćmielów w leśnictwie Jeziórko. Obiekt wchodzi w skład „Krzemieniowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego” wpisanego w 2019 r. do rejestru Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.
W zakresie ochrony gatunkowej i równocześnie prowadzonej edukacji nadleśnictwo od 2019 roku na terenie Leśnictwa Krynki prowadzony jest monitoring bociana czarnego, który co roku wyprowadza lęgi z sukcesem. W Leśnictwie Sudół prowadzona jest ochrona dzwonecznika wonnego (w Polsce jest ok 30 stanowisk), w tym celu wyłączono z użytkowania powierzchnie drzewostanów z tym gatunkiem.
Po części kameralnej w trakcie której przedstawiciele Nadleśnictwa Ostrowiec Świetokrzyski w wyczerpujący sposób zapoznali nas z prowadzoną w różnych działach gospodarką leśną udaliśmy się w jeden z najbardziej znanych obszarów – Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2019 roku.
Jest to dobro seryjne składające się z czterech części składowych: głównego pola górniczego Krzemionki Opatowskie, dwóch mniejszych pól górniczych o nazwie Borownia i Korycizna, leżących na tej samej strukturze geologicznej, oraz prehistorycznej stałej osady górniczej
o nazwie Gawroniec.
W Sudole k. Ostrowca Świętokrzyskiego odwiedziliśmy niezwykłe miejsce – Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki. W okresie neolitu i we wczesnej epoce brązu działały tu kopalnie krzemienia pasiastego. Architektura pradziejowych wyrobisk i krajobraz na powierzchni stanowią bezcenne świadectwo wiedzy i możliwości technicznych ludzi epoki kamienia. Nie bez powodu ten wyjątkowy relikt przeszłości został uznany w 1994 roku za Pomnik Historii. Krzemionki, wraz z polami górniczymi Borownia i Korycizna oraz prehistoryczną osadą górniczą na wzgórzu Gawroniec w Ćmielowie, tworzącymi wspólnie Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego.
Ujrzenia na własne oczy słynnego kamienia pasiastego oraz wysłuchanie ciekawej historii o ludziach którzy pracowali przy wydobyciu krzemienia było niezapomnianym przeżyciem.
Z chłodnych kopalni krzemienia udaliśmy się do kolejnego historycznego miejsca, niestety zapomnianego choć pałac w Bałtowie kiedyś tętnił życiem.
Pałac Druckich -Lubeckich w Bałtowie – obiekt pochodzi z końca XIX wieku. Został wybudowany w latach 1894–1899 przez księcia Aleksandra Druckiego-Lubeckiego. Nad wejściem do zabytku widnieje napis: „Boże Ci wszyscy, którzy tu bywają czego nam życzą niechaj sami mają”. W 1951 roku w obiekcie urządzono Technikum Rolnicze, jednak szkoła nie miała wystarczających środków na renowację pałacu, który z dnia na dzień coraz bardziej niszczał. Ostatecznie technikum zostało przeniesione do internatu, wybudowanego w 1974 roku. Obecnie pałac popada w ruinę otoczony starym parkiem w którym rosną pomnikowe drzewa.
Sprawozdanie przygotowali:
- Jarosław Bator,
- Hanna Puk,
- Marlena Kowalkowska